ايران و عربستان

ايران و عربستان ؛ تداوم جنگ سرد

محمد علي عسگري

عمران خان نخست وزير پاکستان براي گفتگو با مقامات ايران وارد تهران شد . از اين سفر به عنوان ميانجيگري بين ايران وعربستان ياد شده است . چند روز پيش نيز برخي منابع خبري گفتند محمد بن سلمان وليعهد عربستان از طريق عمران خان نامه اي براي مسئولان ايراني فرستاده است . آيا عمران خان موفق خواهد شد يخ روابط ايران و عربستان را اندکي ذوب کرده و گرمايي به آن ببخشد ؟ آيا ايران وعربستان همچنان ترجيح مي دهد به جنگ سرد خود ادامه دهند يا آنچنان که برخي شواهد نشان مي دهد اين دو رقيب منطقه اي به سمت يک جنگ تمام عيار پيش مي روند ؟

مساله ميانجي گري عمران و احتمال مذاکرات آينده بين ايران و عربستان درحالي مطرح مي شود که آمريکايي ها 3500 سرباز جديد خود را در اختيار عربستان گذاشتند تا از آنها به عنوان مزدوران جنگي استفاده کند . گفته مي شود هم اکنون بيش از 14 هزار سرباز آمريکايي درکنار مدرن ترين تجهيزات نظامي ازجمله موشک هاي تاد درعربستان مستقر شده اند تا در هرگونه درگيري احتمالي بين اين کشور و ايران از پادشاهي سعودي حراست کنند . اين درحالي است که روز جمعه گذشته به يک نفتکش ايراني در درياي سرخ و در نزديکي هاي بندر جده خمپاره شليک شد . دوماه پيش نيز به تاسيسات نفتي آرامکو در عربستان حمله شد که بسياري از کشورهاي غربي انگشت اتهام را به سوي ايران گرفتند. عربستان اين حمله را يک اقدام جنگي عليه خود توصيف کرد و گفت پاسخ خواهد داد . همه اين ها نشان مي دهد جنگ سرد بين عربستان و ايران روز به روز مي رود که به يک تقابل نظامي کشيده شود. موضوعي که طبعا ايده آل اسراييل و آمريکا هم خواهد بود.

با اين وجود نبايد فراموش کرد که عربستان سعودي طي يک سال گذشته به شدت در تنگنا افتاده است . جنگ يمن به سرانجامي نرسيد و حتي در بحبوحه آن امارات نيز به عنوان متحد عربستان ساز مخالف را کوک کرد و در فکر تجزيه جنوب اين کشور افتاد . در بحبوحه کشمکش هاي خليج فارس عربستان انتظار داشت آمريکا وارد عمل شده و تا مرز يک تقابل نظامي با ايران پيش برود اما دولت دونالد ترامپ در ميانه راه عقب کشيد و حتي وقتي به تاسيسات نفتي آرامکو حمله شد گفت اين مساله به خود سعودي ها مربوط مي شود و آنها بايد از خودشان دفاع کنند. عربستان سعودي در ساير جبهه ها نيز شکست را تجربه کرده است . ازجمله تحريم هاي عليه قطر که نتوانست نتيجه اي در بر داشته باشد. مساله اصلاحات داخلي محمد بن سلمان نيز با افشاي قتل جمال خاشقجي تقريبا در افکار عمومي جهان رنگ باخت. همه اين ها مقامات رياض را به يک تجديد نظر اساسي تشويق مي کند .

حال اگر سفر قريب الوقوع ولاديمير پوتين رييس جمهور روسيه به رياض را در نظر بگيريم که قرار است فردا انجام شود مي شود به اين نتيجه رسيد که ظاهرا مقامات عربستان در حال تغيير رويکرد خود هستند . اين تغيير رويکرد البته به معناي يک حرکت اساسي و بنيادين و بايد صرفا از آن به عنوان يک رويکرد موقتي ياد کرد . اتفاقي که تاکنون چند بار در تاريخ عربستان اتفاق افتاده است و هربار مقامات اين کشور از آمريکايي ها رنجيده مي شدند يک سفر به چين يا روسيه مي کردند يا در رياض پذيراي مقامات اين دو کشور به عنوان رقيبان اصلي آمريکا بودند.

خلاصه اينکه ماموريت عمران خان و مذاکرات او با مقامات ايران و عربستان نيز در همين چارچوب قابل تحليل است . به اين معنا که عربستان درعين حالي که خود را به شدت مجهز مي کند و آماده يک جنگ تمام عيار نگه مي دارد قصد دارد از طريق گفتگوهاي ديپلماتيک با ايران و حوثي ها در يمن شانس خود را امتحان کند. اما تصور غلط هر دو طرف ( ايران و عربستان ) مبني بر اينکه طرف مقابل بايد تسليم شود ( مثل رابطه ايران و آمريکا ) بزرگ ترين پرده و مانعي خواهد بود که اجازه نمي دهد اين مذاکرات به نتايج مطلوبي برسد. روشن است که ايجاد صلح و تفاهم بين ايران و عربستان مي تواند بزرگ ترين تحول تاريخي در منطقه تلقي شود و راه را براي صلح و امنيت و بخصوص پيشرفت هاي اقتصادي و سياسي هموار کند. اتفاقي که طي چهل سال گذشته رخ نداده و تنها زماني اتفاق مي افتد که طرف هاي اصلي جايگاه طرف مقابل را پذيرفته و حاضر به همکاري با يکديگر شوند .