بهار عربي در مصر

بهار عربي دوباره جان مي گيرد ؟

محمد علي عسگري

اعتراضات مردمي در روزجمعه مصر در دوسطح قابل تحليل است . يکي در چارچوب کشمکش هاي دروني سيستم حاکم براين کشور و ديگري در سطح نارضايتي هاي عمومي که يک بار ديگر سرباز کرده و مي توان آن را در مسير جان گرفتن دوباره بهار عربي دانست . اعتراضات جمعه به درخواست فردي به نام محمد علي بود که خود بازرگاني مصري بوده و درخارج از اين کشور زندگي مي کند . او چند روز پيش اقدام به يک سري افشاگري عليه عبدالفتاح السيسي کرد و براي نخستين بار از طريق شبکه الجزيره برملا ساخت که السيسي و اطرافيانش درحال ساخت بزرگ ترين کاخ ها در قاهره هستند. يا اينکه خانواده السيسي جواهرات سلطنتي گرانبهايي را از خارج خريده و سرمايه ملي کشورشان را به باد فنا داده اند . همين افشاگري ها بهانه اي شد تا مردم مصر که سالهاست از فقر و محروميت برخوردار بوده و از نابرابري هاي شديد اقتصادي واجتماعي رنج مي برند، خشمگين ساخته و وادارد تا يک بار ديگر به خيابان هاي قاهره و ساير شهرهاي مهم ريخته و باز همان شعار قبلي « الشعب يريد اسقاط النظام » يعني ملت خواستار سرنگوني نظام است را سر دهند. شعاري که يک بار حکومت حسني مبارک را در سال 1388 سرنگون کرد و در عوض اخوان المسلمين را به قدرت رساند . اخواني ها اما به دليل انحصار طلبي شان نتوانستند قدرت را در چنگ خود نگهدارند و ادامه نارضايتي هاي مردمي به ارتش فرصت داد تا به رهبري ژنرال عبدالفتاح السيسي محمد مرسي را برکنار و خود را جانشين او کند . السيسي طي شش سال گذشته توانست با گرفتن وام هايي از بانک جهاني و از کشورهاي عربستان و امارات کمي به اوضاع اقتصادي مصر سامان بدهد اما وقتي سيستمي معيوب و تا بن دندان فاسد باشد طبيعي است که سرنوشتي بهتر از نظام پيشين نمي تواند داشته باشد.

برخي از تحليل گران اعتراضات کنوني مصر را به اختلافات دروني ارتش و السيسي نسبت مي دهند و مي گويند سفر السيسي به نيويورک فرصتي را به دست مخالفانش داد تا با به ميدان کشيدن مردم زمينه برکناري او را فراهم کنند. اگر طي روزهاي آينده باز هم ارتش شيوه مدارا با معترضان را در پيش گرفته و به آنها اجازه دهد به صورتي مسالمت آميز به اعتراضات خود ادامه دهند، اين سناريو مي تواند درست باشد. به عبارتي ديگر اگر ارتش از مردم حمايت کند بايد گفت السيسي رفتني است اما اگر ارتش همچنان از السيسي حمايت کند اعتراضات در نهايت سرکوب خواهد شد .

با اين حال از يک زاويه ديگر هم مي توان به اعتراضات مصر نگريست و آن را در ادامه اعتراضات سودان و الجزاير مورد ارزيابي قرار داد . اعتراضات مردم سودان به رغم سرسختي و خشونت نظاميان حاکم به سرانجام خوبي رسيد و درنهايت قدرت را در اين کشور تقسيم کرد. اين اعتراضات در الجزاير هم استمرار دارد و هفته هاست که مردم با حضور در خيابان ها خواستار اصلاحاتي اساسي ودموکراتيک در کشور خود هستند . همين جرقه ها مي توانسته آتش زير خاکستر در مصر را هم يک بار ديگر شعله ور سازد . اگر اعتراضات کنوني مصر تاثير گرفته از تحولات سودان و الجزاير و حتي تونس باشد مي شود تصور کرد که يک بار ديگر جوانان تحول خواه در برخي کشورهاي عرب به ميدان آمده و خواستار تغيير نظام هاي استبدادي حاکم بر اين کشورها شوند . جنبش هاي موسوم به بهار عربي تحت تاثير اعتراضات سال 88 در ايران بود و تقريبا همه از يک جنس بوده و خواسته ها و مطالبات مشابهي را بازتاب مي دادند .

خلاصه آنکه اعتراضات کنوني مصر نشان مي دهد در خاورميانه بايد همواره مترصد اوضاع بود. زيرا ممکن است هر لحظه در جايي توفاني شکل گرفته و تومار حکومتي را درهم پيچد . اين حکايت تا زماني که دولت هايي کاملا دموکراتيک و آزاد در اين منطقه شکل نگيرد همچنان باقي خواهد بود .