تونس هشت سال پس از انقلاب ياسمن

دموکراسي بدون نان

محمد علي عسگري

اين روزها يک بار ديگر تونس صحنه اعتراضات مردمي و اعتصاب کارگران و کارمندان شده است. چند روز پيش مردم تونس هشتمین سالگرد انقلابشان را جشن گرفتند؛ انقلابی که «انقلاب یاسمن» نام گرفت و موجی از قیامها موسوم به «بهار عربی» را در کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا به راه انداخت. جرقۀ قیام مردمی تونس در ژانویه ۲۰۱۱ میلادی در پی مرگ یک فروشندۀ جوان دورهگرد زده شد. او از سر فقر و پس از آنکه با خشونت و تحقیر پلیس روبرو شد، خود را به آتش کشید.مرگ او قیامی را رقم زد که بنا بر آمارهای رسمی دستکم ۳۳۸ کشته و بیش از ۲۱۰۰ زخمی برجای گذاشت و درنهایت زینالعابدین بنعلی، رئیس جمهوری را نیز مجبور به فرار و پناه بردن به عربستان سعودی کرد.

سوالي که اين روزها ذهن خيلي ها را در تونس و ساير کشورهاي به خود مشغول کرده اين است که آيا مردم تونس با انقلاب خود توانستند به آرزوهاي شان دست يابند ؟ آيا داشتن دموکراسي براي رسيدن به يک جامعه خوشبخت کافي است ؟ هشت سال پس از انقلاب، دولتهایی که روی کار آمدند هنوز نتوانستهاند برای بحران اقتصادی راه حلی پیدا کنند. تورم ۸ درصدی بویژه تحت تاثیر سقوط پیاپی ارزش دینار، بیکاری روز افزون با نرخی بالای ۱۵ درصد و تشدید نارضایتیهای عمومی در پی افزایش هزینههای زندگی، مردم را در تنگنا و دولت تونس را بدون پشتیبان کرده است . تلاشهای محمد باجی قائد السبسی، رئیس جمهوری ۹۲ ساله و سکولار این کشور نیز هرچند به بازسازي نظام گذشته انجاميد اما قدرت خرید شهروندان تونس را روز به روز بدتر کرد . هم اکنون دولت براي پاسخگويي به اتحادیه هاي کارگری چيزي جز وعده هاي توخالي در مشت ندارد .

تونس در واقع زادگاه جنبش هاي بهار عربي بود . ابتدا در اين کشور اين اسلام گرايان بودند که قدرت را بدست گرفتند اما مدتي بعد به دليل ناتواني و تداوم اعتراضات مردمي مجبور به ترک قدرت شدند . به دنبال آنها گروه هاي سکولار بودند که قدرت را بدست گرفتند. اختلافات سياسي بين اسلام گرايان وسکولار ها همچنان در اين کشور پا برجاست و سال جديد قرار است دراين کشور انتخابات رياست جمهوري و پارلماني برگزار شود. راشد الغنوشي رهبر جريان اسلام گراي « النهضه » مي گويد قصد ندارد در انتخابات رياست جمهوري نامزد شود اما گروهش دراين مسير فعال خواهد بود. حزب نداي تونس تحت رهبري قائد السبسي نيز که رهبري را طي چند سال گذشته در دست داشت دچار شقاق و انشعاب شد اما همچنان مي گويد قصد ندارد قدرت را از کف بدهد . دموکراسي جوان تونس هنوز سرپا نگهداشته شده و فضاي کلي در اين کشور در مقايسه با ساير کشورهاي عرب کاملا دموکراتيک است. آزادي رسانه ها حرف اول را مي زند و به راحتي مي توان نهادهاي سياسي يا مذهبي در کشور را مورد نقد و انتقاد قرار داد . با تصويب قانون اساسي جديد نيز اين روند تقويت شده است . زنان دراين کشور موفق شده اند دستاوردهاي خوبي در زمينه برابري حقوق خود با مردان بدست آورند . نقش مذهب در حاشيه نگهداشته شده و گروه هاي سلفي تندرو نيز تا حدودي مهار شده اند . مسايل امنيتي اين کشور قابل مقايسه با همسايگاني چون ليبي نيست . با اين حال مهم ترين مشکل مردم کمبودهاي اقتصادي و فشار فقر و فلاکت است . فقر و فلاکتي که بخش اعظمي از کارگران و کارمندان را بيکار و جوانان تحصيلکرده را به فکر فرار از کشور انداخته است . مساله مهاجرت امروزه يکي از بارز ترين شکل فرار مغزها در اين کشور آفريقايي به شمار مي رود.جوانان تحصيلکرده ترجيح مي دهند همه گونه خطري را به جان خريده و کشورشان را به سياستمداران فاسد سپرده راهي مناطق ديگري در جهان شوند. همين امر موجب شده تحليل گران به اين باور برساند که دموکراسي جوان تونس به شدت در معرض خطر قرار دارد و اگر کمک هاي بين المللي صورت نگيرد مي تواند آينده اين کشور را تهديد کند. تجربه تونس يک بار ديگر نشان مي دهد که دموکراسي خوب است اما زماني که همراه با توسعه يافتگي باشد. در غير اين صورت دموکراسي به ميداني براي رقابت ها و جنگ هاي سياسي تبديل خواهد شد و بهترين فرصت ها را براي پيشرفت کشور از ميان خواهد برد .