عراق - کردستان

سناریوهای آینده برای کردستان عراق

اقدامات یکجانبه رهبران کردستان عراق و اجرای همهپرسی جدایی از بغداد هرچند در ابتدا اعتبار زیادی برای آنها به همراه داشت، اما با مخاطراتی پیشبینینشدنی توأم بود که درنهایت به ضررشان تمام شد. رهبران کرد انتظار اینهمه واکنش منفی را چه در داخل و چه در خارج نداشتند. دولت حیدر العبادی بر مبنای قانون اساسی عراق با این طرح مقابله و یکسری تحریمهای اقتصادی و سیاسی را بر اقلیم تحمیل کرد. بغداد همچنین هرگونه گفتوگو را پیش از لغو نتایج همهپرسی رد کرد و برعکس اقدام به گسترش فعالیتهای نظامی خود کرد. دولت العبادی شهر الحویجه را از داعش پس گرفت تا به این وسیله نیروهای نظامی خود را با فراغ بال روانه کردستان کند. بهاینترتیب نیروهای مبارزه با تروریسم و پلیس فدرال همراه نیروهای واکنش سریع و حشدالشعبی در این نبرد شرکت کردند. پس از آن بود که بخشی از این نیروها با پیشمرگههای کرد در طوزخورماتو با هم درگیر شدند و این شروع برخوردهای نظامی بین طرفین بود. در این فاصله پیشنهادی از سوی فؤاد معصوم، رئیسجمهور عراق، برای حل بحران مطرح شد که شامل شش بند بود: ١- تحویل فرودگاه کرکوک ٢- تحویل پادگان کی وان ٣- تحویل چاههای نفت به دولت فدرال ٤- تحویل اسرای داعش به دولت فدرال ٥- تغییر استاندار کرکوک ٦- عقبنشینی نیروهای پیشمرگه تا خطوط آبی قبل از ژوئن ٢٠١٤. دولت اربیل این طرح را نپذیرفت تا اینکه «شورای وزرای امنیت ملی» در بغداد برگزار شد و هرگونه ورود نیروهای خارج از نظام امنیتی کرکوک (پکک) را اعلام جنگ به عراقیها توصیف کرد. بهدنبال این تحولات و تصمیمات بود که نیروهای دولت با توافق نیروهای پیشمرگه وابسته به حزب اتحادیه میهنی کردستان به سمت کرکوک حرکت کردند. از پیش نیز بین فرماندهان نیروهای حشدالشعبی با اتحادیه میهنی کردستان و دولت العبادی هماهنگیهای لازم صورت گرفته بود. بهاینترتیب نیروهای عراقی بدون درگیری وارد کرکوک شدند و نیروهای پیشمرگه عقب نشستند. این نیروها سپس به سمت سایر مناطق مورد منازعه حرکت کردند و بر جلولاء، سنجار و طوزخورماتو نیز مسلط شدند. در مقابل تعهدات اتحادیه میهنی دولت فدرال نیز تعهد کرده بود فرودگاه سلیمانیه را باز کند و در نهایت اقلیمی مرکب از سلیمانیه، حلبچه و کرکوک به رهبری این حزب تشکیل دهد. ازدستدادن کرکوک به معنای ازدستدادن یکی از مهمترین شهرهای استراتژیک و منبع اقتصادی اقلیم کردستان است. حال بهنظر میرسد بارزانی چند سناریوی زیر را پیشروی خود داشته باشد:
١- درگیری نظامی؛ که راهحلی فاجعهبار و دشوار برای اربیل خواهد بود. اربیل بهدلیل اختلافهای درون کردها، نبرد را پیش از اینکه شروع شود باخته است. نیروهای اتحاد میهنی که بر سلیمانیه و کرکوک مسلط بودند، براساس توافقی مخفی با دولت فدرال مواضع خود را رها کردند. راهحل نظامی همچنین میتواند پای نیروهای خارجی را به منطقه باز کند و این کاملا به ضرر اربیل خواهد بود؛ ازاینرو بعید به نظر میرسد اربیل دست به چنین اقدامی بزند.
٢- گفتوگو و عقبنشینی؛ راهحل بهتر در شرایط کنونی برای اربیل همین است تا بتواند بحران داخلی را برطرف کرده و در عرصه منطقهای و بینالمللی نیز وضعیت خود را ترمیم کند. میدانیم که اقلیم کردستان عراق از سوی ترکیه، عراق و ایران فشارهایی را متحمل شده است تا از این پس مدیریت مشترک مناطق مورد منازعه، مرزها و فرودگاهها را که اکنون همه به کنترل دولت فدرال درآمده، بهصورت مشترک اداره کنند. روشن است که گفتوگو براساس قانون اساسی عراق و ماده ١٤٠ بهترین و سالمترین راهحل برای مشکلات موجود درباره کرکوک و مناطق مورد منازعه است؛ اما این راهحل درعینحال بهمعنای یک انتحار سیاسی برای رهبران کردستان خواهد بود. بهویژه بعد از آنکه آنها بر برگزاری همهپرسی پافشاری کرده و بسیاری از امتیازاتی را که در گذشته کسب کرده بودند از دست دادند.
٣- ایستادن بر موضع کنونی؛ یعنی افزایش فشارهای داخلی و خارجی همراه با ناتوانی روزافزون اقلیم برای اداره منطقه و انجام وظایفش در قبال مردم که درنهایت موجب شکافهای بیشتر بین کردها خواهد شد و بازتابهایی منفی بر رهبران کرد خواهد گذاشت. ادامه فشارهای اقتصادی و سیاسی دولتهای همسایه نیز شکافها را بیشتر خواهد کرد. مجموع اینها اقلیم را فاقد ابتکار عمل کرده و در برابر هرگونه اقدام نظامی جدید آسیبپذیر میکند. این یکی از سختترین سناریوهایی است که اربیل میتواند آنها را دنبال کند.
٤- جنگ داخلی؛ اختلافهای داخلی در اقلیم کردستان منجر به دوپارهشدن این اقلیم به این صورت خواهد شد:
الف؛ اقلیم سلیمانیه، کرکوک و حلبچه که در کنترل اتحادیه میهنی کردستان باشد. ساکنان این مناطق از شخصیتهایی مانند برهم صالح، کوسرت رسول و هیرو احمد (همسر طالبانی) تبعیت میکنند و درعینحال با حزب تغییر نیز در رقابت هستند.
ب؛ اقلیم اربیل و دهوک: تحت کنترل حزب دموکرات به رهبری مسعود بارزانی که به شکلی کامل در محاصره و بدون منبع درآمد خواهد بود.
دراینمیان بعید نیست حزب اتحادیه میهنی کردستان با توافق دولت مرکزی بغداد و برخی از همسایگان عراق اقدام به عملیاتی نظامی علیه مناطقی کند که در اختیار حزب دموکرات است تا به این وسیله بتواند کل اقلیم کردستان را تحت نفوذ خود داشته باشد. معنای این امر تقویت محور ایران در آینده عراق خواهد بود.
منبع: الجزیره