عراق - بارزانی

این روزها مسئله همهپرسی کردستان عراق برای اعلام استقلال این منطقه زبانزد محافل سیاسی عراق و کشورهای همجوار است. اینکه آیا کردهای عراق موفق خواهند شد برای خود کشوری داشته باشند و آیا این مسئله در مجموع به نفع کردها و سایر کشورهای منطقه خواهد بود یا برعکس، شايد شروع دور تازهای از جدالهای داخلی در عراق و آسیبهای ناشی از آن باشد. از مدتها پیش «مسعود بارزانی»، رئیس اقلیم کردستان، این مسئله را مطرح کرد و هماکنون نیز اصرار بر اجرای آن دارد. او میگوید هیچ جای برگشتی از همهپرسی نیست، رهبران سیاسی کردستان این تصمیم را گرفتهاند و برگزاری همهپرسی حق قانونی ماست. او تأکید میکند، ما وحدت عراق را برهم نزدهایم؛ بلکه این خود دولت عراق است که از هم پاشیده و پایههای شراکت و قانون اساسی را نقض کرده است. بارزانی معتقد است جنگ طایفهای در عراق هماکنون نیز وجود دارد و دولت قدرتی برای کنترل امور ندارد. مصاحبه مسعود بارزانی را با روزنامه الحیات میخوانید:

پس از اتمام نبرد با تشکیلات داعش در موصل، شما به دنبال چه عراقی هستید؟
ما نباید فقط به نتایج نبرد موصل دلخوش باشیم؛ بلکه باید به عواملی فکر کنیم که منجر به ظهور داعش و گسترش آن شد. باید تدابیر اجرائی و برنامههای اداری و سیاستهای امنیتی لازمی را اتخاذ کرد که به اقلیتهای ساکن موصل اطمینان خاطر بدهد و آنها بتوانند به زندگی طبیعیشان برگردند. بعد از داعش، باید اهالی مناطق آزادشده مسئولیتهای امنیتی و سیاسی اداره مناطقشان را برعهده بگیرند و آنها را دور از منازعات طایفهای نگه دارند.
در ریشهکنی بقایای این تشکیلات تروریستی در تلعفر، قایم و الحویجه انتظار اتفاق غافلگیرکنندهای ندارید؟
امیدوارم با کمترین خسارت به شهروندان بشود بر داعش در این سه منطقه غلبه کرد. در عمل دیگر این تشکیلات قدرت دفاع از خود را از دست داده است.
در تلعفر نگرانیهایی نسبت به رفتار و حضور نیروهای حشدالشعبی وجود دارد. آیا این نگرانیها برطرف شده است؟
ما از همان روز اول گفتیم باید ارتش در هماهنگی با نیروهای ائتلاف بینالمللی مسئولیت آزادسازی تلعفر را برعهده گیرد. کسانی که در تلعفر هستند، ترکمانهای اهل سنت هستند و اکثرشان با داعش همکاری میکنند. این نگرانی وجود دارد که بعضی موارد نقض و تجاوز به وجود آمده و مشکلات را پیچیدهتر کند.
بسیاری از نیروهای سیاسی عراق رهبران کرد را سرزنش میکنند که بدترین زمان ممکن را برای برگزاری رفراندوم تعیین سرنوشت کردها انتخاب کردهاند؛ حتی بعضی شما را مسئول تشدید نگرانیها نسبت به تجزیه عراق میدانند. آیا فکر نمیکنید تصمیم رفراندوم در ٢٥ سپتامبر آینده ممکن است جنگ دیگری را در کشور به راه بیندازد. آن هم کشوری که هنوز از جنگهای ویرانگر با داعش نفس راحتی نکشیده است؟
تصمیم برگزاری رفراندوم و رفتن به سمت استقلال یک روند مسالمتآمیز و به دور از خشونت است. هدف اساسی آن این است که جلوی فجایع و جنگهای جدید را بگیرد. ما خواهان جنگ نیستیم؛ بلکه همیشه توصیه به برادری و دوستی میکنیم؛ اما درباره رفراندوم، این تصمیمی است که رهبری سیاسی کردستان گرفته و در این زمان باید اجرا شود. از این تصمیم نمیشود عقب نشست. برگزاری رفراندوم حق قانونی ملت ماست. این یک حق دائمی بوده و باید در نزدیکترین فرصت اجرا میشد تا خواست ملت کردستان را به جهانیان نشان دهیم. اگر بعضی این زمان را نامناسب میدانند، از آنها میپرسیم پس زمان مناسب آن کی خواهد بود؟ اگر ما منتظر تأیید دیگران باشیم، هرگز این زمان مناسب تعیین نخواهد شد. تنها خلق کرد است که حق دارد چنین زمانی را تعیین کند. ما مشارکت آزاد و اختیاری با عراق را برگزیده بودیم. مشارکتی که نقض نشود. وقتی این حق ملت کرد است که راه دیگری را برگزیند.
حتی کشورهای منطقهای مثل ایران و ترکیه با برگزاری رفراندوم مخالفت کردهاند.
ما خواستار برگزاری رفراندوم در اقلیم کردستان هستیم. درباره عواملی که موجب شده تا اقلیم چنین گامی را بردارد، صحبت کردیم. نمیخواهیم تجارب شکستخورده و مملو از اندوه صد سال گذشته با عراق را تکرار کنیم. دولتهای منطقه باید این مسئله را درک کنند. ما به آنها توضیح دادهایم که عامل امنیت و ثبات منطقه هستیم.
این اتفاق چگونه ممکن است، وقتی شما میخواهید برای مثال حزبتان شاخهای در ترکیه داشته باشد. این در حالی است که رجب طیب اردوغان برگزاری رفراندوم شما را رد کرده است.
رفراندوم به معنای اعلام جنگ با کشورهای همسایه یا دشمنی با آنها نیست. ما اعتقاد داریم باید روابطی دوستانه با همه آنها داشته باشیم؛ بهویژه ترکیه که جایگاه خاصی دارد. ما قصد ایجاد شاخهای برای حزب خودمان در ترکیه نداریم. اینها اطلاعاتی غلط است. اگر منظورتان دفتر حزب بوده، این یک امر طبیعی است.
کسانی هستند که احساس میکنند شما درباره رفراندوم یک نوع سیاست فرار به جلو را برگزیدهاید تا جلوی احزاب دیگر را بگیرید و نگذارید مقابل شما بایستند؟
رفراندوم حق همه افراد ملت است. فقط شهروندان هستند که حق این کار را دارند و این مسئله هیچ ارتباطی به این یا آن حزب و اختلافاتشان ندارد؛ زیرا اختلافات در حیات سیاسی هر کشوری اموری طبیعی تلقی میشود و همیشه هست. رفراندوم فراتر از منافع احزاب است. این تصمیمی برای نسلهای آینده بوده و نمیتوان آن را بخشی از منازعات حزبی تلقی کرد.
دشمنان شما را متهم میکنند که سعی میکنید با برگزاری یک رفراندوم الکترونیکی، این روند را برای کسانی که در شهرهای دیگر هستند، پیچیده کنید و به این وسیله مناطقی را به کردستان ملحق کنید.
کمیساریای عالی مستقل انتخابات مسئول امور فنی این رفراندوم است. آنها دارند تلاش میکنند برگزاری این روند را برای شهروندان تسهیل کنند. روند رأیگیری در داخل اقلیم به صورت کاغذی و در خارج، کمیساریای عالی سعی میکند راهی آسان را پیدا کند که مناسب باشد. شکل قانونی این رفراندوم مکمل همدیگر است و دراینباره رهنمودهایی صادر شده است. نتایج این رفراندوم قطعا بازتابدهنده اراده خلق کردستان بوده و برای شروع مذاکرات با بغداد در آینده ضروری خواهد بود.
شما حزب کارگران کردستان (پکک) را متهم میکنید قصد دارد بر سنجار مسلط شود؛ اما آنها چنین اتهامی را رد میکنند. آیا شما در مرحله بعد از داعش، انتظار یک رویارویی در آنجا را دارید؟
وجود افراد مسلح حزب کارگران در سنجار غیرقانونی است. بهجز نیروهای رسمی اقلیم کردستان، به کسی اجازه حضور در آنجا داده نخواهد شد. ما تلاش میکنیم برخوردهای نظامی پیش نیاید. در نتیجه، این اهالی سنجار هستند که سرنوشت خود را در این مناطق تعیین خواهند کرد.
آیا نگران برخورد نظامی با نیروهای حشد الشعبی در تلعفر نیستید؟ یا با دولت حیدر العبادی که نگذارد شما رفراندوم «جدایی» در کردستان عراق را برگزار کنید، برخورد خواهید کرد؟
تلعفر منطقهای خارج از اقلیم است. ما معتقدیم ارتش باید این منطقه را آزاد کند. ما با نیروهای حشد الشعبی نیز مشکلی نداریم؛ اما قطعا نخواهیم گذاشت این نیروها وارد خاک کردستان شوند. ما در جنگ داعش بهویژه در نبرد موصل، هماهنگی بالایی با آقای العبادی داشتیم. ما هرگز دعوت به جنگ نخواهیم کرد و شروعکننده آن نخواهیم بود؛ اما قطعا اگر لازم شد، قدرت دفاع از خودمان را داریم.
حتی واشنگتن به شما نصیحت کرد از رفراندوم دست بردارید؛ بنابراین آمریکا، ایران و ترکیه با آن مخالف هستند. شما چه انتظاری دارید؟
ملت کردستان کاملا حق دارد که خود سرنوشتش را تعیین کند. ما به اراده این ملت اطمینان داریم. قطعا نگرانی بعضی از دولتها را درک میکنیم؛ اما جایگزین آن چیست؟ آیا از ما میخواهید تجارب شکستخورده گذشته را تکرار کنیم؟ چرا ما باید دوباره همان مصیبتها را تکرار کنیم؟ یک بار دیگر من از این دولتها میپرسم: آیا وقت مناسبی برای اجرای این رفراندوم به نظر آنها وجود دارد؟
اختلافات با بغداد بر پروندههایی مثل نفت سایه افکنده است؛ چطور میشود از این اختلافات مزمن خارج شد؟
سالهای گذشته، مشکلات موجود بین اقلیم و بغداد حل نشد. این درحالی بود که همه توافقات نقض شده بود. الان اولویت برای ما برگزاری رفراندوم است و اینکه دنبال یک فرمول دیگری برای ارتباط با بغداد باشیم. قطعا پرونده نفت هم یکی از موارد گفتوگو بعد از رفراندوم خواهد بود.
آیا کرکوک به شرارهای برای یک رویارویی جدید با دولت العبادی تبدیل نخواهد شد؟ آیا احتمال درگیری با ارتش عراق وارد نیست؟
ما خواستار هیچ برخوردی در هیچکجا نیستیم. دلمان میخواهد کرکوک نمونهای برای همزیستی قومی، دینی و مذهبی باشد.
بهعنوان یک اولویت، حتی اگر متهم به این شوید که شما تیرخلاص را به وحدت عراق زدهاید، بازهم ترجیح میدهید کردستان یک دولت مستقل باشد؟
دولت عراق الان هم تجزیه شده است. پایههای مشارکت و قانون اساسی نقض شده است. جنگ طایفهای همهجا هست و دولت حاکمیتی ندارد. قطعا اقلیم کردستان مسئول چیزهایی نیست که به وجود آمده است؛ بلکه برعکس، ما احساس میکنیم استقلال کردستان وسیلهای برای حل مشکلات و موانع خواهد بود. این ما نیستیم که وحدت عراق را برهم زدهایم؛ تعهدنداشتن نسبت به قانون اساسی و اتخاذ سیاستهای غلط دولت عراق بود که این وحدت را
از بین برد.
آیا با این رفراندوم شما ملت خودتان را به همان جایگاه اهل سنت عراق نمیکشانید که از درحاشیهبودن گلایه دارند و آیا این کار موجب دشمنی و بروز طلاق بین اربیل و بغداد نخواهد شد و آرمانهای مربوط به آشتی ملی فراگیر را منهدم نخواهد کرد؟
من میپرسم چرا اهل سنت به حاشیه رانده شد؟ این هم دلیلی بر شکست دولت عراق و نقض قانون اساسی است. این فقط اقلیم کردستان نیست که در حاشیه قرار گرفت، بلکه آن مشارکت از بین رفت و ملت کُرد در معرض یک پاکسازی نژادی قرار گرفت. زمانی که ما نتوانیم در یک دولت واحد زندگی کنیم بهتر است به صورت دو همسایه در کنار هم قرار بگیریم و صفحه جدیدی را در همزیستی مسالمتآمیز و همکاری با یکدیگر بگشاییم.
چهچیزی وحدت عراق را نجات میدهد؟
قانون اساسی ضامن وحدت عراق است. با نقض قانون، ما فرصت را از دست دادیم که عراق یکپارچه باشد.
بعد از شکست داعش چهچیزی موجب میشود تا این کابوس تروریسم که با اسامی مختلف و پرچمهای گوناگون در عراق ظاهر شد از بین برود؟
باید با عواملی که موجب ظهور امثال داعش شد، برخورد کرد و جنگهای طایفهای و تبعیض مذهبی را از بین برد. با یک اراده جدی و صادقانه نزد همه کسانی که با داعش جنگیدند میشود به این هدف دست یافت و جلوي بروز یک داعش جدید را گرفت.
شما نگران این نیستید که کُردها دوباره مجبور باشند هزینه سنگینی را بپردازند. چون زمان «معاملات بزرگ» بین کرملین و کاخ سفید رسیده و آن دو میروند تا بر سر مناطق تقسیم نفوذ در سوریه با هم به تفاهم برسند؟
ملت کردستان در صد سال گذشته برای حفظ موجودیت خود قربانیان زیادی داده است. کردستان الان قویتر از گذشته است. تروریسم را شکست داد و با فداکاریهای خودش از جامعه بینالمللی دفاع کرد. ما اعتقاد نداریم معاملات جدیدی باشد که ما را استثنا کنند. قطعا در سطح جهانی از شجاعت و فداکاری ملت کردستان تقدیر میشود.