اسراییل - ترامپ

عرصه سیاسی–حزبی اسرائیل پس از دیدار «دونالد ترامپ»، رئیسجمهور آمریکا، شباهت به یک زایمان با همه هراسهایش داشت. بین گروههای راست و چپ ولولهای برپا بود. گروههای راست که آن همه از پیروزی دونالد ترامپ خوشحال شده بودند، احساس ناکامی و سرخوردگی میکردند؛ بهویژه به دلیل عقبنشینی ترامپ از انتقال سفارت آمریکا از تلآویو به بیتالمقدس که آن را پایتخت اسرائیل میدانند. در مقابل گروههای چپ که ترامپ را فردی «خودشیفته» مینامیدند و فقط اظهارات ضداسلامی و ضدصلح او را در نظر گرفته بودند، دوباره نسبت به او امیدوار شده و به این فکر افتادند شاید بتواند آنها را در غلبه بر جناح راست یاری دهد.
در کل، همه اسرائیلیها بر این نکته اتفاق نظر دارند که دوران ترامپ شاهد یکسری تحولات دراماتیک خواهد بود. اخیرا ترامپ «جیسون گرینبلات» فرستاده ویژه خود را به تلآویو و رامالله فرستاد تا به گفته خودش «روند صلح» را به پیش برد. گفته میشود ترامپ به گرینبلات گفته تا زمانی معین برای دیدار بین «بنیامین نتانیاهو» و «محمود عباس» تعیین نکرده حق ندارد به واشنگتن برگردد. یکی از مقامات کاخ سفید به همتایان اسرائیلی خود گفت: «خوشبینی رئیسجمهور برای ما خیلی مهم است. این کمک میکند تا طرفها را سر میز مذاکره بیاوریم». اما چگونه؟ او در جواب افزود: «رئیسجمهور موفق شد در سفر خود به ریاض، بیتالمقدس و رامالله از هر دو طرف امتیازاتی بگیرد. طبق پیشنهاد او که بعدا طرح خواهد شد، زمانی برای دیدار سهجانبه معین خواهد شد تا روند مذاکرات از نو شروع شود». به نظر او، راهحل اصلی تأسیس دو دولت است به نحوی که همدیگر را به رسمیت بشناسند. البته قرار است دولت فلسطینی بدون سلاح باشد و بیتالمقدس غربی نیز بهعنوان پایتخت اسرائیل و بیتالمقدس شرقی بهعنوان پایتخت فلسطین معرفی شود. درعینحال ورود به اماکن مقدس برای پیروان همه ادیان آزاد باشد.
ترامپ چرخ را از نو اختراع نکرد زیرا «بیل کلینتون»، «جورج بوش» و «باراک اوباما» رؤسایجمهوری پیشین آمریکا، پیش از او فرمولی مشابه همین را ارائه دادند. اما ترامپ احساس میکند قدرتی غیرعادی در مدیریت گفتوگوها داشته و میداند اسرائیل و فلسطینیها به او «نه» نخواهند گفت. او اعتقاد دارد ترس از خشم او مانع میشود و به این وسیله قادر خواهد بود پیشرفتهای جدیدی به دست آورد. ترامپ به طرفین خواهد گفت نمیخواهد چیزی را بر آنها تحمیل کند اما انتظار دارد هر کدام تعهد کنند همه مسائلشان را از طریق گفتوگو حل کنند؛ یعنی در گفتوگوها فقط ننشینند عکس یادگاری بگیرند. این تصادفی نبود که او پیش از آمدنش به خاورمیانه تصمیم گرفت انتقال سفارت را به تعویق اندازد؛ وقتی از او دلیل این کار پرسیده شد، گفت «به راهکار ما آسیب میرساند». این پیشنهادی بود که گرینبلات هم از آن حمایت میکرد اما «استفان بنن»، مشاور امنیت ملی ترامپ، با آن مخالف بود و میگفت او نهتنها این وعده را به اسرائیل، بلکه به یهودیانی داده است که در انتخابات به نفع او رأی دادند و اگر آنها رأی نداده بودند ترامپ ممکن بود پیروز نشود.
اما ترامپ فهمید انتقال سفارت نهفقط فلسطینیها، بلکه سعودیها و سایر دولتهای عرب را خشمگین میکند و این مسئله درکل به تحقق روند صلح منطقهای آسیب خواهد رساند. به دلیلی مشابه، وقتی ترامپ رفت تا از دیوار ندبه بازدید کند، حاضر نشد دولت نتانیاهو او را همراهی کند. هرچند این امتناع مانع مجیزگوییهای نتانیاهو نشد و نشان داد که او اشاره را کاملا فهمیده است. ترامپ هم اگر چنین اشارهای را نفهمیده بود، نسبت به انجام یک معامله در فلسطین خوشبین نبود.
مشکل اسرائیل
اما مشکل در اسرائیل است و اینکه همگان نسبت به مواضع دولت دستِراستی حاکم خوشبین نیستند؛ زیرا کابینه او اساسا کابینه صلح نیست. حزب خانه یهودی و تعدادی از وزیران و نمایندگان «لیکود» از تغییر گفتمان ترامپ بعد از انتخابات بهشدت سرخورده شدهاند. آنها از هماکنون خود را برای مقابله با طرح صلح او آماده کردهاند و یک سلسله از حرفهای ترامپ در دوران انتخابات را در مقابل او ردیف خواهند کرد. بعضیشان حتی آرزو میکنند ترامپ عمیقا درگیر تحقیقات درباره ارتباطش با روسیه شود شاید آنها از دست او خلاص شوند. بههرحال اگر او بخواهد همین روند را در پیش بگیرد و روند صلح را به پیش ببرد آنها مجبورند خود را برای جنگ با ترامپ آماده کنند.
به نظر میرسد ترامپ نیز این تحولات را درک کرده باشد. برای همین او دیداری طولانی با «ایتسحاک هرتسوگ»، رئیس مخالفان اسرائیلی، داشت و این دیدار را در فرودگاه و در برابر دوربینها انجام داد. تقریبا نیم ساعت پیش از ترک اسرائیل نیز او دیدار مستقیم دیگری با هرتسوگ داشت که از قبل برنامهریزی نشده بود. ارزیابیها در تلآویو میگوید ترامپ در دیدار با هرتسوگ این مسئله را بررسی کرد که در صورت کنارکشیدن «خانه یهودی» از کابینه آیا او حاضر است به نتانیاهو ملحق شده و نگذارد کابینهاش سقوط کند؟
هرتسوگ این وعده را به ترامپ داد که از جایگاه خود در بین اپوزیسیون از نتانیاهو حمایت خواهد کرد اما ترامپ این موضوع را نپذیرفت و از او خواست به طوری روشن وارد ائتلاف نتانیاهو شود زیرا او به دنبال تشکیل دولتی قوی در اسرائیل است دولتی که بتواند روند صلح با فلسطینیها و اعراب را به پیش برده و دچار لغزش نشود یا عقبنشینی نکند.
جالب اینکه هرتسوگ فینفسه باشور و هیجان از این روند حمایت میکند و میگوید باید به سمت انجام مذاکراتی مسالمتآمیز و ریشهای رفت تا به توافق صلحی بین اسرائیل و فلسطینیها و اعراب دست یافت. با این حال، او هماکنون درگیر نبردی سنگین در داخل حزب کار است زیرا هفت نفر دیگر در حال رقابت با او بر سر ریاست حزب هستند. اگر او برنده شود به این توجهی نخواهد کرد که نتانیاهو چگونه روند صلح را به پیش خواهد برد. او قبلا نگرانیهایش را به گرینبلات فرستاده ترامپ به طوری صریح بیان کرده و گفته است: «نتانیاهو سال ٢٠١٣ در دوران «شیمون پرز»، با ابومازن بر سر یک فرمول جدید برای روند صلح توافق کردند اما در دقایق آخر بود که او عقب نشست». گرینبلات گفته: «ترامپ نتانیاهو و طرفدارانش را بر آن داشته است تا دراینباره جدیتر باشند؛ طرحی را که او به دنبال آن است پیشبردن یک روند منطقهای فراگیر است».
ترس از ترامپ
ترامپ گمان نمیکند نتانیاهو چنین راهحلی را نپذیرد. نتانیاهو هم میداند نمیتواند خود را با ترامپ درگیر کند. او نمیخواهد درگیری با رئیسجمهور سابق آمریکا را دوباره تکرار کند. نهفقط به دلیل ترس از ترامپ، بلکه به دلیل شرایطی که دیگر مانند گذشته مهیا نیست. در دوران اوباما، شرایطی بود که به نتانیاهو اجازه میداد به زشتی هرچه تمامتر در مقابل یک رئیسجمهور آمریکا بایستد. چون اوباما و حزبش در کنگره اکثریت را نداشتند اما امروزه جمهوریخواهان در کنگره اکثریت را دارند. ازاینرو نتانیاهو نمیتواند مانند دوران اوباما کنگره را علیه ترامپ تحریک کند. اگر این کار را بکند بخش بزرگی از حامیان جمهوریخواه خود را در آمریکا از دست خواهد داد و شاید بخشی از یهودیان آمریکا را هم از دست بدهد.
بااینحال، اسرائیلیها احساس راحتی نمیکنند و نظر واحدی ندارند. بسیاری از آنها میگویند ترامپ انسان دمدمیمزاجی است و هیچ تضمینی برای حرفهایش وجود ندارد. برخورد او با روند صلح به باور اینها برخوردی از روی احساسات است و بعد از مدتی کوتاه این احساسات فروکش خواهد کرد. دیگران میگویند تحقق این امر امکانپذیر است آنها نتانیاهو را ترغیب میکنند به خواستههای ترامپ پاسخ مثبت دهد. برای اسرائیل هم بهتر است بتواند روابط فراگیری را ایجاد کند. «یوسی بیلین»، رئیس پیشین جنبش چپگرای «مرتس»، برای مثال میگوید: «دو عامل مهم موجب پیشرفت ابتکار ترامپ خواهد شد؛ یکی بلندپروازیهای شخصی او که میخواهد به این وسیله قدرتش را نشان دهد و بگوید دیگران شکست خوردهاند و دوم درک او نسبت به این مسئله که اهداف استراتژیک آمریکا در خاورمیانه بدون حل مسئله فلسطین قابل تحقق نخواهد بود». به گفته بیلین، او اکنون میخواهد به کمک دولتهای عرب این مسئله را حل کند و میداند دخالت کشورهای عرب راه را برای محمود عباس نیز هموار خواهد کرد. اما به گفته بیلین، او باید بداند نمیشود از طریق توافق صلح با فلسطینیها به یک صلح اسرائیلی-عربی دست یافت. بیلین میگوید: ترامپ دشمن راستگرایان اسرائیل نیست؛ چنانکه مسیح چپگرایان هم نیست. بااینحال پیامهای او وضعیت جدیدی را به وجود آورده است. مادام که ابومازن از پیششرطهای خود دست بکشد و اسرائیل هم اجازه زیرساختها را بدهد، جایگاه محمود عباس تقویت خواهد شد و یکبار دیگر ابتکار عمل صلح عربی به میز مذاکرات باز خواهد گشت و این میتواند یک نقطه شروع جدید باشد.
منبع: الحیات