خاورمیانه کلی - سفر ترامپ

هدف ترامپ تبدیل اسرائیل به پلیس منطقه است
فهمی هویدی
(١) پنجشنبه یازدهم ماه می هیئتی از اعضای گروه امنیتی «دونالد ترامپ» به کنگره رفتند تا نحوه انجام نخستین سفر خارجی رئیسجمهور آمریکا را بررسی کنند. به جز «هربرت مکمستر»، مشاور امنیت ملی، «جرد کوشنر» مشاور و داماد ترامپ، نیز در این هیئت حضور داشت. آنها در نشستهای مختلف دستور کار سفر ترامپ به منطقه و بهویژه گفتوگوهای امنیتی او در ریاض را بررسی کردند. این اقدام نهتنها برای اطلاع نمایندگان، بلکه برای این بود که رئیسجمهور قصد دارد قرارداد بزرگی را با عربستان امضا کند که شامل مقادیر زیادی سلاحهای پیشرفته از جمله سیستم دفاع موشکی تاد میشود و طبق قانون فروش سلاح در آمریکا باید دراینباره به کنگره اطلاعرسانی شود.
پیش از این دیدار نیز «عادل الجبیر»، وزیر خارجه عربستان، در کنفرانس مطبوعاتی دیدار ترامپ از این کشور را دیداری «تاریخی» توصیف کرد و گفت او در ریاض سه نشست با «ملکسلمان»، پادشاه عربستان، با سران کشورهای خلیجفارس و نیز با بعضی از دولتهای عربی و اسلامی خواهد داشت که به دعوت عربستان به ریاض سفر میکنند. هدف از این دیدارها به گفته او، مبارزه با تروریسم است.
(٢) اما چنانکه از رسانهها برمیآید، این دیدار «تاریخی» با آن قرارداد «قرن» پیوند دارد؛ قراردادی که اخیرا جزئیات آن اعلام و بعضی را خوشحال و بعضی را از جمله خود من ترساند. طبعا ما آن چیزی را میدانیم که به صورت رسمی اعلام میشود، وگرنه مسائل پشت پرده را نمیدانیم. گفته میشود ترامپ قصد دارد به مرکز سه دین بزرگ سفر کند. ازهمینرو، عربستان را بهعنوان نماد اسلام، اسرائیل را بهعنوان نماد یهود و واتیکان را بهعنوان نماد مسیحیت برگزیده است. او سپس به بروکسل خواهد رفت تا نخستین نشست خود با ناتو را داشته و در نشست گروه هفت نیز شرکت کند.
تحلیلگران میگویند برنامهریزان این سفر اهداف متعددی داشتهاند؛ یکی اینکه نشان دهند تغییری جدید در سیاست آمریکا نسبت به خاورمیانه و رهبری جهان به وجود آمده است. دیگری اینکه ترامپ میخواهد تصویر خود را که در داخل کشور خدشهدار شده است، در خارج بهبود بخشد. تصمیمسازان آمریکایی میدانند تحقق دستاوردهایی در خاورمیانه رخوتناک، آسانتر از هر جای دیگری است چون رهبران کشورهای عرب خلاف ملتها همچنان شیفته سیاستهای او هستند.
در اینجا مقایسه کوتاهی بین «باراک اوباما»، رئیسجمهور سابق و ترامپ، رئیسجمهور فعلی آمریکا، به ذهن متبادر میشود. اولی وقتی جهان عرب و اسلامی را خطاب قرار میداد، معیاری واقعی را در نظر داشت و خیلی از اسرائیل جانبداری نمیکرد. برای همین قاهره و ترکیه را بهعنوان اولین مقصد سفر خود انتخاب کرد. او نیازی نداشت تا از این طریق چهره خود را ترمیم کند. اما ترامپ تاکنون بارها بهصراحت از دستراستیها در اسرائیل حمایت و دشمنی خود را نسبت به ایران ابراز کرده است. سفر اوباما به صورت خالص در خدمت منافع آمریکا بود، اما سفر ترامپ بیشتر یک نوع فرصتطلبی تجاری و سیاسی است. ترامپ، ریاض را برای این انتخاب کرده که پیش از آن معاملهای بزرگ با این کشور داشت؛ در ضمن عربستان کشوری است که طرح صلح عربی را برای عادیسازی روابط با اسرائیل ارائه داد. از سوی دیگر، عربستان نمادی از اهل سنت در برابر ایران شیعی است.
(٣) یکشنبه چهاردهم ماه می نشستی در عمان، پایتخت اردن، تشکیل شد که وزیران خارجه مصر و اردن در کنار «صائب عریقات» حضور داشتند. رسانهها گفتند این دیدار «چشماندازهای جدیدی را برای احیای روند صلح براساس طرح صلح عربی» با خود داشت، تا به این وسیله تحرک جدیدی به روند صلح بخشیده و آن را از رکود فعلی خارج کند. در همان روز، روزنامه «هاآرتص» چاپ اسرائیل، مقالهای را منتشر کرد که در آن میگفت تردید دارد دولت ترامپ در این زمینه بخواهد گامی جدی بردارد. مقاله مذکور اینگونه برنامهها را «هیاهوی تبلیغاتی ترامپ» توصیف کرد و نوشت یکی از اصول امنیت ملی آمریکا جنگ با تروریسم (منظورش سرکوبکردن مقاومت فلسطینی) است. بنابراین دولت ترامپ میکوشد فضایی را به وجود آورد که دولت خودگردان نیز در یک ائتلاف منطقهای ادغام شود؛ ائتلافی به رهبری آمریکا و ضدتروریسم که قرار است مصر، اردن و تعدادی از کشورهای عرب خلیجفارس در کنار اسرائیل قرار گیرند. این نویسنده اسرائیلی برای مثال گفته بود نخستین مقام دولت ترامپ که از رامالله دیدار کرد، رئیس سازمان اطلاعات این کشور بود؛ او رفت تا نقش دولت خودگردان در مبارزه با تروریسم را بررسی کند کمااینکه مدیر سازمان اطلاعات دولت خودگردان نیز قبلا به واشنگتن رفته بود تا درباره نقش این دولت در راه مبارزه با تروریسم گفتوگو کند.
گفته میشود سر و سری که دولت ترامپ با دولت خودگردان فلسطین دارد به معنای رویکرد جدی آمریکا به روند سازش با اسرائیل نیست زیرا دولت ترامپ به هیچوجه اسرائیل و فلسطین را یکی نمیداند. اسرائیل درواقع شریکی استراتژیک برای ایالات متحده است. از آن گذشته مقامات فلسطینی درباره اظهارات هربرت مکمستر که گفته بود ترامپ قصد دارد از تعیین سرنوشت فلسطینیها حمایت کند، اغراق کرده بودند. (٤) با توجه به آنچه گفته شد، اغراق نیست اگر بگویم ترامپ در این دیدار فقط به دنبال تأمین منافع خود و دولتش خواهد بود و اعراب را از این نمد هیچ کلاهی نیست. حتی میتوان گفت آنها بزرگترین ضررکننده خواهند بود و این تنها اسرائیل است که برنده میشود. درواقع اعراب میروند که هزینه عادیسازی روابط با رژیم صهیونیستی را بپردازند، بدون اینکه در مقابل آن چیزی گرفته باشند هرچند ممکن است با این سفر مذاکرات مستقیم بین ابومازن و نتانیاهو از سر گرفته شود. آن وقت اعراب باید تماشاچی یک نمایش جدید باشند. از سوی دیگر، قرار است ائتلاف ضدداعش با مشارکت اسرائیل و به بهانه مبارزه با تروریسم، در برابر ایران صفبندی کند؛ مسئلهای که به جنگ بین اهلسنت و شیعه مشروعیت میدهد و ما را درگیر فتنههایی خسارتبار میکند؛ فتنههایی که هرکسی به دیگری مشغول شده و فقط انرژی و منابع کشورهای اسلامی را به هدر خواهد داد و درعوض موجب قدرتمندترشدن اسرائیل خواهد شد؛ تا آنجا که نخستوزیر اسرائیل به تنها پلیس منطقه تبدیل شود.
منبع: الشروق