قطر و کشورهای عرب

درباره این شوک عربی

محمد علی عسگری

قطع ناگهانی تمامی روابط پنج کشور عرب با قطر کاملا شوک آور بود . این اتفاق بعد از یک هفته جرو بحث و بگو مگو بین مقامات عربستان سعودی و قطر اتفاق افتاد . بعد از برگزاری کنفرانس ریاض که با حضور دونالد ترامپ رییس جمهور آمریکا تشکیل شد و همه اهدافش علیه ایران بود ، امیر قطر در جایی از تصمیمات این کنفرانس انتقاد کرده بود . این انتقادات بلافاصله از سایت خبرگزاری قطر پخش شد و بازتاب های گسترده ای داشت . از آنجا که طرح این گونه انتقادات در آن شرایط هزینه سنگینی را به دنبال داشت مقامات قطر آن اظهارات را تکذیب کرده و گفتند سایت خبرگزاری شان هک شده است . اما دیگر کار از کار گذشته بود و تقریبا سعودی ها بهانه کافی بدست آورده بودند تا قطر را به شدت مورد انتقاد قرار دهند . یک هفته جنگ رسانه ای بین ریاض و دوحه جریان داشت تا سرانجام به این قطع روابط رسید . اتفاقی که به نظر می رسد کاملا حساب شده و باهماهنگی های قبلی بخصوص از سوی عربستان سعودی بوده است . فراموش نکنیم که روز یک شنبه عادل الجبیر وزیرخارجه عربستان در مصر با سامح شکری همتای مصری خود دیدار داشت و آن دو پشت درهای بسته بر سر یک موضوع مهم توافق کردند .

این موضوع مهم « گوشمالی قطر » بود . گوشمالی قطر به دلیل حمایت از جریان اخوان المسلمین ، به دلیل حمایت از جنبش های موسوم به بهار عربی ، به دلیل داشتن شبکه الجزیره ای که تقریبا همه حاکمان عرب از آن دل پرخونی دارند و نیز به دلیل سرتقی و کله شقی این امیر نشین کوچک و به شدت پولدار که حاضر نمی شود شیخوخیت عربستان یا کهن سالی مصر را بپذیرد و دنباله رو آنها باشد . کنار کشیدن برخی کشورهای سنتی عرب نظیر اردن و عمان از محاصره قطر نشان می دهد که موضوع برای کل جهان عرب موضوعی حیاتی نیست و بیشتر به اختلافات بین چند کشور با قطر محدود می شود .

درحال حاضر قطر تحت یک محاصره شدید اقتصادی و فراگیر قرار گرفته است . کسانی درخواست میانجی کرده اند اما عربستان به شدت با هرگونه میانجی گری مخالفت می کند . به نظر می رسد عربستان می خواهد از موقعیت پیش آمده نهایت استفاده را کرده و برای همیشه تکلیف خود را با قطر روشن سازد . البته این تصور خامی است که فقط حاکمان جوان و ناپخته عربستان می توانند در ذهن خود پرورش دهند . روشن است که احتمال یک حمله نظامی به کلی منتفی است . هرگونه تغییر نظام حکومتی در قطر نیز هزینه های گزافی خواهد داشت . هم اکنون جای جای خاورمیانه میدان جنگ های خونین و بی سرانجامی است . گشودن یک جبهه جدید آنهم در منطقه بسیار حیاتی و استراتژیک خلیج فارس کاملا به دور از هرگونه عقلانیتی است . هم امروز در خبرها آمده بود که پادشاه کویت یک بار دیگر برای میانجی به عربستان سفر کرده است . تصور می شود با ادامه همین رفت و آمد ها مساله حل شود . عربستان در شرایط کنونی قدرتی بیش از یک « گوشمالی » دادن به قطر را ندارد .

دراین میان – بخصوص اگر قطر تسلیم نشود و برمواضع خود باقی بماند - فرصتی برای ایران به وجود آمده است . از یک طرف آن ائتلاف پر کبکبه و دبدبه ای که علیه ایران شکل گرفته بود تقریبا فروپاشیده است . از طرف دیگر موقعیت خوبی به لحاظ اقتصادی برای ایران فراهم شده است تا با کمک کردن به قطری ها سودی بدست آورد . با این حال باید دانست ایران در جایگاهی نیست که بتواند نقش میانجی را بازی کند . از آن گذشته باید دید این جنجال چه سرانجامی پیدا خواهد کرد تا بشود بعد در مورد روابط آینده ایران و کشورهای عرب صحبت کرد . باید منتظر بود تا آب ها از آسیاب بیفتد .